Kwietniowe wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczące kredytów frankowych wywołały ogromne zainteresowanie zarówno wśród kredytobiorców, jak i banków. Niemal natychmiast po ich publikacji pojawiły się liczne komentarze sugerujące, że sytuacja frankowiczów diametralnie się zmieniła, a banki odzyskały przewagę w sporach sądowych.
Czy rzeczywiście tak jest? Analiza treści orzeczeń pokazuje, że wiele pojawiających się w przestrzeni publicznej interpretacji jest daleko idącym uproszczeniem. TSUE uporządkował część zagadnień dotyczących rozliczeń po unieważnieniu umowy kredytowej, ale nie odebrał konsumentom ochrony wynikającej z prawa unijnego.
Mit 1. „Koniec darmowych mieszkań”
Jednym z najczęściej powtarzanych haseł po publikacji wyroków było stwierdzenie, że TSUE zakończył erę tzw. „darmowych mieszkań”.
Tymczasem Trybunał w ogóle nie rozstrzygał takiego zagadnienia. Od lat zarówno orzecznictwo, jak i praktyka sądowa zakładają, że po stwierdzeniu nieważności umowy kredytowej strony powinny się wzajemnie rozliczyć. Oznacza to, że kredytobiorca zwraca bankowi otrzymany kapitał, natomiast bank zwraca wszystkie świadczenia pobrane od konsumenta na podstawie nieważnej umowy.
Kwietniowe wyroki nie zmieniły tej zasady. Nie oznaczają więc, że wcześniej konsumenci otrzymywali „darmowe mieszkania”, ani że obecnie utracili jakiekolwiek prawa w tym zakresie.
Mit 2. Banki automatycznie wygrają pozwy o zwrot kapitału
Kolejna teza pojawiająca się po publikacji orzeczeń dotyczy pozwów banków o zwrot kapitału.
TSUE dopuścił możliwość wniesienia przez bank pozwu jeszcze przed prawomocnym zakończeniem sprawy dotyczącej nieważności umowy kredytowej. Nie oznacza to jednak, że każde takie powództwo będzie skuteczne.
Sąd krajowy nadal musi ocenić:
- zasadność roszczenia,
- wpływ pozwu na ochronę konsumenta,
- kwestie przedawnienia,
- zasady słuszności,
- okoliczności konkretnej sprawy.
Sam fakt wniesienia pozwu przez bank nie przesądza więc o jego wygranej.
Mit 3. Oświadczenie kredytobiorcy automatycznie przerywa przedawnienie
Po wyrokach pojawiły się również informacje, że każde oświadczenie składane przez frankowicza powoduje rozpoczęcie biegu przedawnienia roszczeń banku.
Takiego stanowiska TSUE jednak nie zajął. Trybunał wskazał jedynie, że określone oświadczenia konsumenta mogą mieć znaczenie przy ocenie sprawy. Nie są jednak jedynym ani automatycznym kryterium.
Każdorazowo konieczna pozostaje analiza:
- treści oświadczenia,
- okoliczności jego złożenia,
- przebiegu całego postępowania,
- przepisów prawa krajowego.
Nie można więc przyjąć, że każde oświadczenie kredytobiorcy automatycznie działa na korzyść banku.
Mit 4. Zarzut przedawnienia stracił znaczenie
Banki zaczęły również sugerować, że po kwietniowych wyrokach zarzut przedawnienia przestał być skutecznym narzędziem obrony.
To również nie znajduje potwierdzenia w treści orzeczeń. TSUE wskazał jedynie, że wyjątkowo sąd może odstąpić od uwzględnienia zarzutu przedawnienia, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy słuszności.
Wyjątek nie oznacza jednak reguły.
Przedawnienie nadal pozostaje jednym z elementów, które sąd powinien analizować, a możliwość jego pominięcia ma charakter wyjątkowy i wymaga indywidualnej oceny okoliczności sprawy.
Mit 5. TSUE stanął po stronie banków
Po publikacji orzeczeń można było odnieść wrażenie, że Trybunał całkowicie zmienił swoje podejście do spraw frankowych. W rzeczywistości TSUE nie opowiedział się ani po stronie banków, ani po stronie kredytobiorców.
Trybunał potwierdził konieczność zachowania równowagi pomiędzy:
- prawem banku do dochodzenia swoich roszczeń,
- ochroną konsumenta wynikającą z prawa Unii Europejskiej.
Oznacza to, że bank nie może zostać automatycznie pozbawiony możliwości dochodzenia zwrotu kapitału, ale jednocześnie jego interes nie może prowadzić do ograniczenia ochrony przysługującej konsumentowi.
Mit 6. Wyroki zakończyły wszystkie spory frankowe
Kwietniowe orzeczenia niewątpliwie uporządkowały część zagadnień prawnych. Nie oznacza to jednak, że zakończyły wszystkie spory.
Wręcz przeciwnie, wiele kwestii nadal pozostaje w gestii sądów krajowych. To one będą oceniały m.in.:
- skutki składanych oświadczeń,
- znaczenie przedawnienia,
- zastosowanie zasad słuszności,
- proporcjonalność rozstrzygnięcia,
- wpływ konkretnych okoliczności na wynik sprawy.
Dlatego każda sprawa frankowa nadal wymaga indywidualnej analizy.
Czy po wyrokach TSUE warto zawierać ugodę?
W przestrzeni publicznej pojawiły się również głosy, że po kwietniowych orzeczeniach jedynym rozsądnym rozwiązaniem pozostaje zawarcie ugody z bankiem. Tak daleko idący wniosek nie wynika jednak z treści wyroków.
Ugoda może być korzystnym rozwiązaniem w niektórych przypadkach, jednak nie oznacza to, że postępowanie sądowe przestało być skuteczną drogą dochodzenia swoich praw.
Kredytobiorcy nadal mogą opierać swoją argumentację m.in. na:
- przedawnieniu,
- kosztach postępowania,
- nadużyciu prawa przez bank,
- zasadzie proporcjonalności,
- ochronie konsumenta wynikającej z prawa unijnego.
To właśnie analiza konkretnego stanu faktycznego pozwala ocenić, która droga będzie korzystniejsza.
Co oznaczają kwietniowe wyroki TSUE dla frankowiczów?
Najważniejszy wniosek jest taki, że kwietniowe orzeczenia nie zmieniły fundamentalnych zasad prowadzenia sporów frankowych.
Banki mogą próbować wykorzystywać nowe argumenty procesowe, jednak nadal obowiązują mechanizmy chroniące konsumentów, a każda sprawa wymaga odrębnej oceny przez sąd. Dlatego warto zachować ostrożność wobec medialnych przekazów sugerujących, że sytuacja frankowiczów uległa radykalnej zmianie. Treść wyroków jest znacznie bardziej złożona niż pojawiające się w przestrzeni publicznej uproszczenia.
Dowiedz się więcej w nagraniu
Jeżeli chcesz dokładniej zrozumieć, co naprawdę wynika z kwietniowych wyroków TSUE i które informacje powielane przez banki są jedynie mitami, obejrzyj pełne nagranie radcy prawnego Michała Surwiłło. W materiale szczegółowo omawia on najczęściej powtarzane interpretacje oraz wyjaśnia, jakie znaczenie mają najnowsze orzeczenia dla osób prowadzących lub planujących prowadzić sprawę frankową.